Lọc nước - Lọc khí USA

Đó là kết luận được công bố tại diễn đàn Davos 2012. Không khí tại Việt Nam được xếp thứ 10 (từ dưới lên) về mức độ ô nhiễm. Không khí tại Ấn Độ được xếp là “bẩn” nhất. Về ảnh hưởng của môi trường đến sức khỏe, Việt Nam đứng vị trí 77. Về chất lượng nước Việt Nam được xếp hạng 80. Tính theo chỉ số chung EPI, Việt Nam xếp thứ 79 (từ trên xuống).

Hai trung tâm nghiên cứu môi trường thuộc Đại học Yale và Columbia của Mỹ báo cáo thường niên mang tên The Environmental Performance Index (EPI), khảo sát 132 quốc gia. Họ sử dụng số liệu vệ tinh để đo đếm nồng độ ô nhiễm và từ đó tính toán ra mức độ "bẩn" ảnh hưởng đến sức khỏe con người như thế nào.

EPI xếp hạng các nước dựa trên việc chỉ số đánh giá việc thực hiện các chính sách liên quan đến môi sinh-y tế và chất lượng hệ sinh thái. Các chỉ số này là một trong các thước đo đánh giá ở cấp độ quốc gia, xem mỗi quốc gia đã tiến gần đến mục tiêu đặt ra về môi trường hay chưa.

Kết quả nghiên cứu được công bố theo từng quốc gia (country profile), gồm nhiều chỉ số như chất lượng không khí, nước, ảnh hưởng của môi trường đến sức khỏe, nông nghiệp, biến đổi khí hậu, rừng....

Các chuyên gia cho biết, không khí ô nhiễm, đặc biệt là các dạng hạt nhỏ trong không khí sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe con người. Không khí bẩn và các hạt nhỏ gay nguy cơ mắc bệnh đường hô hấp, bệnh về phổi. Các hạt nhỏ có thể vượt qua rào chắn như khẩu trang, chất nhờn ở trong mũi, miệng để chui vào và nằm lọt trong phổi, gây bệnh nguy hiểm và lâu dài.

Khẩu trang chống lại không khí bẩn?

"Nhiều người nói con trai đeo khẩu trang trông sẽ mất vẻ nam tính, nhưng với tôi, quan trọng phải là bảo vệ sức khỏe", một nhân viên ngân hàng 27 tuổi nói.

Sống trong nội thành Hà Nội, Việt thường xuyên bị ho, cay mắt, khô cổ họng và viêm mũi. Nhưng mỗi lần đi ra các tỉnh, Việt nói anh thấy dễ thở hơn.

Nguyễn Viết Phú, 25 tuổi ở Trung Tự, một khu tập thể đông dân ở quận Đống Đa của Hà Nội kể, khi đi qua những đoạn đường đang xây dựng, dù có khẩu trang và đeo kính, nhưng khi về đến nhà, hàng lông mi trên mắt anh biến thành màu nâu.

"Mỗi khi trời mưa hết, đường khô, lúc đó thấy bụi dày đặc đường", Phú cho biết. và kể thêm rằng anh từng một lần bị xe buýt phụt thẳng khói đen vào mặt khi đi phía sau nó. "Lúc đó, cảm giác là không thở nổi".

Cảm giác về ô nhiễm không khí của Phú và Việt đã được chứng minh bằng nghiên cứu khoa học. Mới đây, trong báo cáo thường niên về môi trường các nước do hai trường đại học của Mỹ là Yale và Columbia thực hiện, Việt Nam nằm trong 10 nước có chất lượng không khí đô thị tệ nhất thế giới.

Tình trạng ô nhiễm không khí tại các đô thị ở Việt Nam đã được giới khoa học cảnh báo từ rất lâu, đặc biệt là các đô thị lớn Hà Nội, TP HCM.

Theo Báo cáo môi trường quốc gia 2010, nguồn gây ô nhiễm chủ yếu là do hoạt động giao thông vận tải, xây dựng và công nghiệp. Trong đó hoạt động giao thông góp 70% lượng khí thải gây ô nhiễm.

Ước tính của Trung tâm quan trắc môi trường Việt Nam cho hay, hoạt động giao thông góp phần 85% lượng khí CO (một khí không màu, gây ngạt thở, nhói ở mũi, cổ họng), 95% lượng VOCs (các chất hữu cơ bay hơi có thể gây khô da, ảnh hưởng xấu đến hệ tuần hoàn, tiêu hoá, gan thận) và các loại khí độc hại khác.

Biểu hiện rõ nhất về độ bẩn của không khí là lượng bụi hạt lơ lửng. Mật độ PM10 ở các nút giao thông của các thành phố lớn luôn vượt mức cho phép. PM10 là hạt bụi có kích thước nhỏ hơn 10 micromet, thường do xe môtô, nhà máy điện… trực tiếp thải ra. Loại bụi siêu nhỏ này dễ dàng xâm nhập vào phổi, mạch máu và gây ra các bệnh như tim, ung thư phổi, hen và nhiễm khuẩn đường hô hấp.

Theo báo cáo trên, tại nút Kim Liên của Hà Nội, lượng bụi siêu nhỏ hiện cao gấp 17 lần mức cho phép; tại nút Đinh Tiên Hoàng của TPHCM, con số này là 26 lần.

'Đúng là bẩn'

Là một chuyên gia nghiên cứu về môi trường không khí Việt Nam gần nửa thế kỷ qua, giáo sư Phạm Ngọc Đăng khẳng định: "Sự xếp hạng đó là đúng với thực tế ở các đô thị lớn ở nước ta, đặc biệt ở các thành phố lớn".

Giáo sư Đăng không phủ nhận nỗ lực và cố gắng của Việt Nam trong việc bảo vệ môi trường. Giáo sư cho hay, trong 20 năm qua, nhờ có nhiều biện pháp quan tâm tới giải quyết ô nhiễm môi trường nên mức độ ô nhiễm không khí ở Việt Nam chỉ tăng lên khoảng 20-30%.

Nguy cơ cho sức khỏe

Ô nhiễm không khí lại gây tác hại vô cùng lớn tới sức khỏe con người. Không khí bẩn khiến sức khỏe con người bị suy giảm, đẩy nhanh quá trình lão hóa, gây bệnh về phổi, suy nhược thần kinh, tim mạch, ung thư và làm giảm tuổi thọ.

Các đô thị lớn là nơi có tỷ lệ bệnh phổi cao nhất. Chẳng hạn, theo số liệu của Bộ Môi trường năm 2008, TP HCM có tỷ lệ người mắc bệnh lao cao gấp 5 lần các tỉnh như Điện Biên hay Bắc Cạn.

Trong cùng một đô thị, tỷ lệ mắc bênh hô hấp của người làm việc ngoài trời cao hơn hẳn. Cảnh sát giao thông của TP HCM có tới 62% mắc các bệnh tai mũi họng, so với chỉ 36% của dân thường.

Các chuyên gia WHO cho biết, việc giảm mật độ hạt bụi nhỏ có thể làm giảm đáng kể số người tử vong do các bệnh liên quan tới ô nhiễm không khí.

Giáo sư Đăng nhận xét rằng Việt Nam hiện nay chủ yếu quan tâm giải quyết ô nhiễm môi trường nước hơn là môi trường không khí, vì ô nhiễm môi trường nước có thể nhận biết dễ dàng hơn.

Thấm thía nỗ khổ mà bệnh tai mũi họng mang đến, anh nhân viên ngân hàng Hoàng Việt khuyến cáo với bạn bè rằng ô nhiễm sẽ ăn mòn sức khỏe. "Nó gặm nhấm từ từ nên khó mà thấy ngay hậu quả được. Tôi nghĩ ô nhiễm không khí cũng kinh như thuốc lá", Việt nói.

Và trong khi chờ các kế hoạch làm sạch môi trường, Việt cho biết anh vẫn quyết giữ tấm khiên che cho miệng và mũi, dù có bị giảm vẻ điển trai. "Biết khi nào đỡ bụi? Có lẽ tôi chẳng dại gì mà bỏ khẩu trang ra", anh nói.

Tuy nhiên, loại khẩu trang nào có thể giảm được tác hại của ô nhiễm không khí? Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, các loại khẩu trang thông thường, chỉ ngăn được những hạt bụi lớn và không có tác dụng gì đối với các hạt nhỏ và khí độc hại.

Các chuyên gia cho biết, không khí ô nhiễm, đặc biệt là các dạng hạt nhỏ trong không khí sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe con người. Không khí bẩn và các hạt nhỏ gay nguy cơ mắc bệnh đường hô hấp, bệnh về phổi. Các hạt nhỏ có thể vượt qua rào chắn như khẩu trang, chất nhờn ở trong mũi, miệng để chui vào và nằm lọt trong phổi, gây bệnh nguy hiểm và lâu dài.Không khí bẩn cũng là tác nhân gây bệnh ngoài da, mắt, tai.